Randevu Al →
Ceza Hukuku · Av. Özgür Atlı

Ceza Davasında Zamanaşımı: Süreler, Kesilme ve Durma

31 Ekim 2026  ·  13 dk okuma
Kısa Cevap

Dava zamanaşımı, kanundaki cezanın üst sınırına göre belirlenir: beş yıla kadar hapis gerektiren suçlarda sekiz yıl, beş ile yirmi yıl arasında on beş yıl, müebbette yirmi beş yıl, ağırlaştırılmış müebbette otuz yıldır (TCK m. 66). Savcı huzurunda ifade, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet zamanaşımını keser; ancak süre kesilmeyle en fazla yarısı kadar uzar (TCK m. 67). HAGB denetim süresinde ve kamu davasının ertelenmesinde zamanaşımı işlemez. Kesinleşen cezalar için ayrıca on ile kırk yıl arasında ceza zamanaşımı vardır (TCK m. 68).

Ceza Hukukunda Zamanaşımı Nedir?

Ceza hukukunda zamanaşımı, belirli bir sürenin geçmesiyle devletin bir suç nedeniyle yargılama yapma veya verilen cezayı infaz etme yetkisinin sona ermesidir. Kanun iki ayrı zamanaşımı türü öngörmüştür: dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı. Dava zamanaşımı, henüz kesin bir hüküm verilmeden önce, suçun işlenmesinden itibaren belirli bir süre geçmesiyle kamu davasının düşmesini ifade eder (TCK m. 66). Ceza zamanaşımı ise, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmünün belirli bir süre içinde infaz edilmemesi hâlinde cezanın artık infaz edilememesidir (TCK m. 68). Zamanaşımı, şikâyet süresiyle de karıştırılmamalıdır: şikâyet süresi, şikâyete bağlı suçlarda mağdurun şikâyet hakkını kullanabileceği altı aylık süredir (TCK m. 73); zamanaşımı ise, kanunda zamanaşımı işlemeyeceği öngörülen istisnai suçlar dışında, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın suçlar için geçerli olan ve çok daha uzun sürelerdir. Zamanaşımı, soruşturmanın ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilmesi gereken bir kurumdur; bu nedenle eski tarihli olaylara ilişkin dosyalarda, savunmanın ilk inceleyeceği konulardan biri zamanaşımının dolup dolmadığıdır. Bu yazıda dava ve ceza zamanaşımı sürelerini, sürelerin nasıl hesaplandığını, zamanaşımını kesen ve durduran sebepleri mevzuatın güncel hâline göre ele alıyoruz.

Dava Zamanaşımı Süreleri

Kanunda başka türlü yazılmış olan hâller dışında kamu davası; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi beş yıl, yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl ve beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl geçmesiyle düşer (TCK m. 66/1). Buna göre örneğin üst sınırı beş yılı geçmeyen tehdit, hakaret, basit yaralama ve temel hırsızlık gibi suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır. Üst sınırı on yıl olan nitelikli dolandırıcılık veya nitelikli hırsızlık gibi suçlarda on beş yıl, müebbet hapis cezası gerektiren kasten öldürmede yirmi beş yıl, ağırlaştırılmış müebbet gerektiren nitelikli kasten öldürmede ise otuz yıldır. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup da on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında bu sürelerin yarısının, on beş yaşını doldurmuş olup da on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer (TCK m. 66/2). Zamanaşımı süresi dolduğunda soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilir (CMK m. 172/1, 223/8).

Zamanaşımı Süresi Nasıl Hesaplanır?

Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde, suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları gerektiren suçlarda ise zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır (TCK m. 66/4). Yani mahkemenin somut olayda vereceği ceza değil, kanunda o suç için öngörülen cezanın üst sınırı esas alınır. Ayrıca dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (TCK m. 66/3). Örneğin iddianamede temel hırsızlık olarak nitelendirilen bir olay, dosyadaki delillere göre bina içinde muhafaza edilen eşya hakkında işlenmişse, zamanaşımı süresi nitelikli hırsızlığın cezası esas alınarak belirlenir. Zamanaşımının başlangıç anı da kanunda ayrıca düzenlenmiştir: zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda ise çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m. 66/6).

Zamanaşımını Kesen Sebepler

Dava zamanaşımı belirli işlemlerle kesilir ve kesilmeyle birlikte süre yeniden işlemeye başlar. Bir suçla ilgili olarak şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi, suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi hâllerinde dava zamanaşımı kesilir (TCK m. 67/2). Dava zamanaşımı kesildiğinde süre yeniden işlemeye başlar; birden fazla kesme nedeninin bulunması hâlinde süre, son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işler (TCK m. 67/3). Ancak kesilmenin sınırsız bir uzamaya yol açmaması için kanun bir üst sınır koymuştur: kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, ilgili suça ilişkin olarak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar (TCK m. 67/4). Buna göre sekiz yıllık zamanaşımı süresi kesilmelerle birlikte en fazla on iki yıla, on beş yıllık süre yirmi iki yıl altı aya, yirmi beş yıllık süre otuz yedi yıl altı aya, otuz yıllık süre ise kırk beş yıla kadar uzayabilir. Bu üst sınır, olağanüstü zamanaşımı olarak da adlandırılır ve uzun süren yargılamalarda sanık bakımından önemli bir güvencedir. Ancak bu hesapta, aşağıda açıklanan durma sebepleri nedeniyle zamanaşımının işlemediği dönemler ayrıca dikkate alınır; bu nedenle somut bir dosyada sürenin dolup dolmadığı, kesilme ve durma tarihleri birlikte incelenerek hesaplanmalıdır.

Zamanaşımını Durduran Sebepler

Zamanaşımının kesilmesinden farklı olarak, durma hâlinde süre sıfırlanmaz; durma sebebi ortadan kalkınca kaldığı yerden işlemeye devam eder. Kanuna göre soruşturma ve kovuşturma yapılmasının izin veya karar alınması veya diğer bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı bulunduğu hâllerde, izin veya kararın alınmasına ya da meselenin çözümüne kadar; kanun gereğince hakkında kaçak olduğu hususunda karar verilmiş olan suç faili hakkında ise bu karar kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur (TCK m. 67/1). Ceza Muhakemesi Kanunu da bazı hâllerde zamanaşımının işlemeyeceğini düzenlemiştir: hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararından sonraki beş yıllık denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (CMK m. 231/8); kamu davasının açılmasının ertelenmesi hâlinde erteleme süresince zamanaşımı işlemez (CMK m. 171/4); uzlaşma girişimi süresince ve uzlaşma sonucunda kamu davasının açılmasının ertelenmesi veya durma kararı verilmesi hâlinde de zamanaşımı işlemez (CMK m. 253/19, 21, 254/2). Bu nedenle örneğin hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen bir kişi, denetim süresinin bitmesini bekleyerek zamanaşımından yararlanamaz.

Ceza Zamanaşımı: Kesinleşmiş Cezanın İnfazı

Dava zamanaşımından farklı olarak ceza zamanaşımı, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmünün infazına ilişkindir. Kanuna göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında kırk yıl, müebbet hapis cezalarında otuz yıl, yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında yirmi dört yıl, beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl ve beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında on yıl geçmesiyle ceza artık infaz edilmez (TCK m. 68/1). Dava zamanaşımından önemli bir farkı, ceza zamanaşımında kanundaki cezanın üst sınırının değil, hükmolunan ve infaz edilmeyen cezanın esas alınmasıdır: ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak süre hesaplanır (TCK m. 68/5). Yaş küçükleri bakımından da benzer indirimler öngörülmüştür; fiili işlediği sırada on iki ile on beş yaş arasındakiler için bu sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındakiler için üçte ikisi geçince ceza infaz edilmez (TCK m. 68/2). Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresi ise ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder (TCK m. 69).

Zamanaşımı Uygulanmayan Suçlar

Kanun, bazı ağır suçlar bakımından zamanaşımını tamamen kaldırmıştır. Soykırım, insanlığa karşı suçlar ve bu suçları işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarından dolayı zamanaşımı işlemez (TCK m. 76/4, 77/4, 78/3). İşkence suçundan dolayı da zamanaşımı işlemez (TCK m. 94/6). Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı, yani millete ve devlete karşı suçlar ile milli savunmaya karşı suçlar gibi suçlardan ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektirenlerin yurt dışında işlenmesi hâlinde dava zamanaşımı uygulanmaz (TCK m. 66/7). Aynı nitelikteki suçlar dolayısıyla verilmiş ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarında ceza zamanaşımı da uygulanmaz (TCK m. 68/3). Bunun dışında, aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hâllerde, örneğin yargılamanın yenilenmesi talebinin kabulü hâlinde, mahkemece bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı süresi yeni baştan işlemeye başlar (TCK m. 66/5). Yargılamanın yenilenmesi ve diğer kanun yolları için istinaf ve temyiz yazımıza göz atabilirsiniz.

Şikâyet Süresi ile Zamanaşımı Arasındaki Fark

Uygulamada en sık karıştırılan konulardan biri, şikâyet süresi ile zamanaşımı arasındaki farktır. Şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar, ancak her durumda zamanaşımı süresini geçemez (TCK m. 73/1-2). Hakaret suçunda ise kanun ayrıca, şikâyet süresinin fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemeyeceğini düzenlemiştir (TCK m. 73/2). Örnek vermek gerekirse: basit yaralama suçunda mağdur, faili olaydan üç yıl sonra öğrenirse, öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunabilir; çünkü bu suçun sekiz yıllık dava zamanaşımı henüz dolmamıştır. Ancak aynı mağdur faili olaydan dokuz yıl sonra öğrenirse, dava zamanaşımı dolmuş olacağından artık şikâyette bulunmasının bir sonucu olmaz. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise şikâyet süresi yoktur; savcılık suçu öğrendiği sürece, zamanaşımı dolmadıkça soruşturma başlatabilir. Şikâyet süresinin ayrıntıları için suç mağdurunun hakları ve hakaret yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Zamanaşımı ve Tazminat Davası

Ceza davasında zamanaşımının dolması, suçtan zarar gören kişinin tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak tazminat davasının da kendi zamanaşımı süresi vardır. Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır (TBK m. 72/1). Bu hüküm, suçtan doğan tazminat taleplerinde önemli bir avantaj sağlar: örneğin on beş yıllık dava zamanaşımına tabi bir suçtan doğan zarar için, hukuk mahkemesinde de bu daha uzun süre içinde dava açılabilir. Kamu davasının düşmesi ise, malların geri alınması ve uğranılan zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını etkilemez (TCK m. 74/2). Bu nedenle ceza davası zamanaşımı nedeniyle düşse bile, mağdurun hukuk mahkemesindeki hakları ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

Zamanaşımı, ceza hukukunda hem sanık hem de mağdur açısından dosyanın kaderini belirleyebilen teknik bir kurumdur. Hatırlanması gereken başlıca noktalar şunlardır: dava zamanaşımı, kanundaki cezanın üst sınırına göre sekiz, on beş, yirmi, yirmi beş veya otuz yıldır ve dosyadaki delillere göre nitelikli hâller de dikkate alınır; savcı huzurunda ifade, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser, ancak kesilmeyle süre en fazla yarısı kadar uzayabilir; hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve uzlaşma süreçlerinde zamanaşımı işlemez; ceza zamanaşımı ise kesinleşen ve infaz edilmeyen cezanın miktarına göre on ile kırk yıl arasında değişir; şikâyet süresi ile zamanaşımı farklı kurumlardır. Eski tarihli bir olay nedeniyle soruşturma veya kovuşturma ile karşılaşan kişilerin ya da uzun süre önce bir suçtan zarar görmüş kişilerin, zamanaşımı hesabının doğru yapılması için vakit kaybetmeden ceza hukuku alanında deneyimli bir avukattan destek alması önerilir.

Kaynaklar (mevzuat kontrol tarihi: 16 Ekim 2026): Türk Ceza Kanunu (5237), Ceza Muhakemesi Kanunu (5271), Türk Borçlar Kanunu (6098). Mevzuat değişebileceğinden güncel metin resmî kaynaktan kontrol edilmelidir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Özel durumunuz için lütfen bir avukata danışınız.

Hukuki Danışmanlık Alın

Hukuki durumunuz hakkında bilgi almak için bugün bizimle iletişime geçin.

WhatsApp ile Randevu Al