Randevu Al →
Ceza Hukuku · Av. Özgür Atlı

Ceza Davasında İstinaf ve Temyiz: Süre ve Sınırlar (2026)

28 Ekim 2026  ·  13 dk okuma
Kısa Cevap

Ceza davasında istinaf ve temyiz süresi, 2024 değişikliğiyle hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK m. 273, 291). Başvuru, kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanla yapılır; tutuklu sanık cezaevi müdürüne de başvurabilir. Sanık ve katılan için istinafta gerekçe göstermek zorunlu değildir, temyizde ise temyiz sebepleri gösterilmelidir. Yalnız sanık lehine yapılan başvuruda ceza artırılamaz (CMK m. 283, 307/5).

Ceza Davasında Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz

Bir ceza davası, ilk derece mahkemesinin verdiği kararla her zaman sona ermez. Türk ceza yargılamasında hükümlere karşı iki aşamalı bir denetim sistemi vardır: ilk derece mahkemesinin, yani asliye ceza veya ağır ceza mahkemesinin verdiği hükme karşı bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusu yapılır; bölge adliye mahkemesinin kararına karşı ise belirli şartlarla Yargıtay'a temyiz başvurusunda bulunulur. Kanuna göre ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir; ancak on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir (CMK m. 272/1). İstinaf, davanın hem hukuki hem de maddi yönünün, yani olayların ve delillerin yeniden değerlendirildiği bir aşamadır; temyiz ise yalnızca hükmün hukuka uygunluğunun denetlendiği bir incelemedir. Bu yazıda istinaf ve temyiz sürelerini, başvurunun nasıl yapılacağını, hangi kararlara karşı başvurulamayacağını ve bölge adliye mahkemesi ile Yargıtay'ın verebileceği kararları, 2024 yılında yapılan önemli süre değişikliği de dâhil olmak üzere güncel mevzuata göre ele alıyoruz.

İstinaf Süresi: Gerekçeli Kararın Tebliğinden İtibaren İki Hafta

Ceza yargılamasında istinaf süresi 2024 yılında köklü biçimde değişmiştir. 2.3.2024 tarihli 7499 sayılı Kanun'dan önce istinaf süresi hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün iken, artık istinaf istemi hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m. 273/1). Bu değişiklik uygulamada çok önemlidir: süre artık duruşmada kararın açıklandığı gün değil, gerekçeli kararın tebliğ edildiği gün başlar. Böylece sanık ve müdafi, kanun yoluna başvurmadan önce mahkemenin gerekçesini görüp değerlendirme imkânı bulur. Cumhuriyet savcıları ve karşı taraf bakımından da süreler iki haftaya çıkarılmıştır; savcının istinaf dilekçesi ilgililere tebliğ edilir ve ilgililer iki hafta içinde cevap verebilir (CMK m. 273/5). İnternette hâlâ yedi günlük süreden bahseden eski kaynaklara rastlanabileceğinden, sürelerin güncel metne göre hesaplanması gerekir. Bununla birlikte yeni süreler 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlar bakımından değişiklikten önceki süre ve başvuru hükümleri uygulanmaya devam eder (CMK geçici m. 6/1-c). Süresi içinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m. 275/1); süre kaçırılırsa ise hüküm kesinleşir ve ilk derece mahkemesi başvuruyu bir kararla reddeder (CMK m. 276/1).

İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?

İstinaf başvurusu, hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır (CMK m. 273/1). Dilekçe doğrudan bölge adliye mahkemesine değil, kararı veren ilk derece mahkemesine verilir. Tutuklu bulunan sanık ise zabıt kâtibine veya bulunduğu ceza infaz kurumu müdürüne beyanda bulunarak ya da dilekçe vererek kanun yoluna başvurabilir; bu durumda başvurunun kayda geçirildiği anda kanun yolu süresi kesilmiş sayılır (CMK m. 263). Önemli bir kolaylık daha vardır: sanığın ve katılanın (katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş olanlar dâhil) dilekçesinde başvuru nedenlerinin gösterilmemesi incelemeye engel olmaz (CMK m. 273/4). Cumhuriyet savcısı ise istinaf nedenlerini gerekçeleriyle birlikte yazılı isteminde açıkça göstermek zorundadır (CMK m. 273/5). Yani süre içinde yalnızca "kararı istinaf ediyorum" şeklinde bir başvuru yapılması, başvurunun geçerli olması için yeterlidir. Bununla birlikte, kararın hangi yönlerden hukuka ve delillere aykırı olduğunu ayrıntılı biçimde gösteren gerekçeli bir dilekçe, bölge adliye mahkemesinin incelemesini yönlendirdiği için sonucu doğrudan etkiler. Kabul edilebilir bir başvuruda kanun yolunun veya merciin belirlenmesinde yanılma da başvuranın haklarını ortadan kaldırmaz; başvurunun yapıldığı merci başvuruyu görevli ve yetkili mercie gönderir (CMK m. 264).

Hangi Kararlara Karşı İstinaf Yoluna Gidilemez?

Her ceza kararına karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Kanuna göre hapis cezasından çevrilen adli para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri; üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri ve kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümler kesindir ve bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz (CMK m. 272/3). Bu şekilde verilen hükümler tekerrüre esas olmaz. Kesinlik sınırı, 7499 sayılı Kanun'la üç bin liradan on beş bin liraya çıkarılmıştır. Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan ara kararlara karşı ise hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m. 272/2). Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı da istinaf yolu açıktır; bu konudaki ayrıntıları HAGB yazımızda ele aldık.

Bölge Adliye Mahkemesi Neleri İnceler?

İstinaf incelemesini yapan bölge adliye mahkemesi ceza dairesi, ilk derece mahkemesinin kararını hem usul hem esas bakımından denetler. Dosya önce ön incelemeden geçer; bu aşamada başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığı, kararın istinaf edilebilir olup olmadığı ve başvuranın buna hakkı bulunup bulunmadığı incelenir ve bu şartlar yoksa başvuru reddedilir; bu ret kararına itiraz edilebilir (CMK m. 279). Esasa ilişkin incelemede ise bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve delilleri değerlendirdikten sonra ilk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin bir hukuka aykırılık bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde eksiklik olmadığını ve ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptarsa istinaf başvurusunu esastan reddeder (CMK m. 280/1-a). Bölge adliye mahkemesi gerekirse duruşma açar, tanıkları ve bilirkişileri dinler, keşif yapar ve sonunda istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece mahkemesinin hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar (CMK m. 280/1-g, 280/2, 281). Bu yönüyle istinaf, ilk derece yargılamasında yeterince değerlendirilmeyen delillerin ve tanıkların yeniden ele alınabileceği önemli bir aşamadır.

Bölge Adliye Mahkemesinin Verebileceği Kararlar

Bölge adliye mahkemesinin kararları yalnızca "onama" veya "bozma"dan ibaret değildir. Kanun maddesinin numarasının yanlış yazılması, yaşa bağlı indirimin hiç ya da yanlış yapılması veya ceza hesaplamasında maddi hata yapılması gibi bazı hukuka aykırılıkları bölge adliye mahkemesi doğrudan düzelterek başvuruyu esastan reddedebilir (CMK m. 280/1-a, 303/1). Ayrıca başka bir araştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran veya azaltan şahsi sebepler varsa, bu hukuka aykırılık da düzeltilerek karar verilebilir (CMK m. 280/1-c). Kararda hukuka kesin aykırılık hâllerinden biri bulunuyorsa hüküm bozularak dosya ilk derece mahkemesine gönderilir (CMK m. 280/1-e). Soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmediği ya da önödeme veya uzlaştırma usulünün uygulanmadığı anlaşılırsa da hüküm bozulur ve dosya ilk derece mahkemesine gönderilir (CMK m. 280/1-f). Bu son hâl özellikle önemlidir: örneğin uzlaşma kapsamındaki bir suçta uzlaştırma yapılmadan hüküm kurulmuşsa, bu eksiklik istinafta bozma sebebidir. Bölge adliye mahkemesinin sanık lehine verdiği karar, istinaf başvurusunda bulunmamış diğer sanıklara da uygulanabiliyorsa onlar da bu karardan yararlanır (CMK m. 280/3).

Aleyhe Bozma Yasağı: Cezanın Artırılmaması

Kanun yoluna başvurmayı düşünen sanıkların en çok merak ettiği konu, başvurunun cezasının artmasına yol açıp açmayacağıdır. Kanun bu konuda açık bir güvence getirmiştir: istinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz (CMK m. 283/1). Aynı güvence temyiz aşamasında da geçerlidir; hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine temyiz edilmişse, bozmadan sonra yeniden verilen hüküm önceki cezadan daha ağır olamaz (CMK m. 307/5). Ancak bu güvence yalnızca kararın sanık lehine kanun yoluna götürüldüğü durumlarda geçerlidir. Cumhuriyet savcısı veya katılan da sanığın aleyhine istinaf başvurusunda bulunmuşsa, bölge adliye mahkemesi cezayı artırabilir. Bu nedenle kanun yoluna başvurmadan önce, karşı tarafın da başvuru yapıp yapmadığı ve kararın hangi yönlerden tartışmalı olduğu birlikte değerlendirilmelidir.

Temyiz: Hangi Kararlar Yargıtay'a Taşınabilir?

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir (CMK m. 286/1). Ancak kanun, temyiz yolunu önemli sınırlamalara tabi tutmuştur. İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar, beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan kararlar, ilk defa bölge adliye mahkemesince verilen mahkûmiyet kararları hariç olmak üzere kanunda üst sınırı iki yıla kadar hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar ve on yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarının esastan reddine dair kararlar gibi kararlar temyiz edilemez (CMK m. 286/2). Bu nedenle uygulamada pek çok dosya bölge adliye mahkemesinde kesinleşir. Bununla birlikte kanun, bazı suçlar bakımından bu sınırlara bakılmaksızın temyiz yolunu açık tutmuştur; örneğin nitelikli hakaret suçu nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi kararları, bu sınırlar içinde kalsa bile temyiz edilebilir (CMK m. 286/3). Bir kararın temyiz edilebilir olup olmadığı, hem ilk derece mahkemesinin verdiği cezaya hem de bölge adliye mahkemesinin verdiği karara birlikte bakılarak belirlenir.

Temyiz Süresi ve Temyiz Sebepleri

Temyiz istemi de istinaf gibi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır (CMK m. 291/1). İstinaftan farklı olarak temyizde başvuru sebeplerinin gösterilmesi zorunludur: temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır ve temyiz sebebi ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir (CMK m. 294). Temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır; bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır (CMK m. 288). Temyiz dilekçesinin temyiz sebeplerini içermemesi hâlinde Yargıtay temyiz istemini reddeder (CMK m. 298). Bununla birlikte kanun bazı ağır usul hatalarını, dilekçede gösterilmese de dikkate alınacak hukuka kesin aykırılık hâlleri olarak saymıştır: mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemesi, yasaklı hâkimin hükme katılması, hükmün gerekçe içermemesi, savunma hakkının önemli hususlarda sınırlandırılması ve hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması bu hâllerdendir (CMK m. 289).

Bozma Kararından Sonra Ne Olur?

Yargıtay temyiz edilen hükmü hukuka uygun bulursa temyiz istemini esastan reddeder; hükmü etkileyecek nitelikte hukuka aykırılık saptarsa hükmü bozar ve bozma sebeplerini ilamda ayrı ayrı gösterir (CMK m. 302/1-2). Bozma kararı üzerine davaya yeniden bakacak mahkeme, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar (CMK m. 307/1). Mahkeme bozma kararına uyabileceği gibi, direnme hakkını da kullanabilir; direnme kararları kararına direnilen Yargıtay dairesine gönderilir, daire direnmeyi yerinde görmezse dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gider ve Genel Kurulun kararına karşı artık direnilemez (CMK m. 307/4). Yargıtayın bozma kararına uyularak ilk derece mahkemesince verilen yeni karara karşı ise istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnızca temyiz yoluna başvurulabilir (CMK m. 307/3). Bölge adliye mahkemesinin karar ve hükümlerine karşı ise direnilemez ve itiraz ile temyize ilişkin hükümler dışında bunlara karşı başka bir kanun yoluna gidilemez (CMK m. 284).

Kesinleşmeden Sonra: Bireysel Başvuru ve Diğer Yollar

Olağan kanun yolları tükendikten sonra da bazı imkânlar devam eder. Yargılama sürecinde adil yargılanma hakkı, kişi özgürlüğü veya ifade özgürlüğü gibi anayasal hakların ihlal edildiği düşünülüyorsa, kanun yollarının tüketilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilir (6216 s. K. m. 47/5). Kesinleşmiş bir hükme karşı ise kanunda sayılan sınırlı sebeplerin varlığı hâlinde, örneğin hükme esas alınan bir belgenin sahte olduğunun anlaşılması veya yeni delillerin ortaya çıkması gibi durumlarda, hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi istenebilir (CMK m. 311/1). Bu yollar istisnai niteliktedir ve sıkı şartlara bağlıdır; bu nedenle asıl önemli olan, istinaf ve temyiz aşamalarının süresi içinde ve gerekçeli dilekçelerle eksiksiz kullanılmasıdır. Tutukluluk kararlarına karşı itiraz ve bireysel başvuru yolu için tutukluluğa itiraz yazımıza göz atabilirsiniz.

Sonuç

İstinaf ve temyiz, ilk derece mahkemesinin verdiği kararın hatalarını düzeltmenin en önemli araçlarıdır; ancak sıkı süre ve şekil kurallarına bağlıdır. Hatırlanması gereken başlıca noktalar şunlardır: istinaf ve temyiz süresi, 2024 değişikliğiyle hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır; başvuru, kararı veren mahkemeye dilekçe veya zabıt kâtibine beyanla, tutuklu sanık için ise cezaevi müdürüne beyanla yapılabilir; sanık ve katılan bakımından istinafta gerekçe gösterilmesi zorunlu değildir (savcı için zorunludur) ama temyizde temyiz sebeplerinin gösterilmesi şarttır; on beş bin lira dâhil adli para cezaları gibi bazı kararlar kesindir; beş yıl veya daha az hapis cezalarında istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar kural olarak temyiz edilemez; yalnız sanık lehine yapılan başvuruda ceza artırılamaz. Ceza davalarında kanun yolu sürecine ilişkin daha geniş bilgi için ceza hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz. Kararın tebliğinden itibaren işleyen iki haftalık süre kısa olduğundan, ceza mahkûmiyeti ile karşılaşan kişilerin vakit kaybetmeden deneyimli bir avukattan destek alması önerilir.

Kaynaklar (mevzuat kontrol tarihi: 16 Ekim 2026): Ceza Muhakemesi Kanunu (5271), 6216 sayılı Anayasa Mahkemesi Kanunu. Mevzuat değişebileceğinden güncel metin resmî kaynaktan kontrol edilmelidir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Özel durumunuz için lütfen bir avukata danışınız.

Hukuki Danışmanlık Alın

Hukuki durumunuz hakkında bilgi almak için bugün bizimle iletişime geçin.

WhatsApp ile Randevu Al